Минералды тыңайтқыштар өндірісі

Содержание

Слайд 2

Қарастырылатын тақырыптар: Минералды тыңайтқыштар өндірісі. Тыңайтқыштардың жіктелуі. Тыңайтқыштар шикізаттары (апатиттер мен

Қарастырылатын тақырыптар:
Минералды тыңайтқыштар өндірісі.
Тыңайтқыштардың жіктелуі.
Тыңайтқыштар шикізаттары

(апатиттер мен фосфориттер).
Қос суперфосфат өндірісі.
Технологиялық сызба-нұсқасы
Слайд 3

Жоғары және тұрақты өнім алу үшін топыраққа қосатын, құрамында өсімдіктердің қоректенуі

Жоғары және тұрақты өнім алу үшін топыраққа қосатын, құрамында өсімдіктердің қоректенуі

үшін қажетті элементтері бар тұздарды тыңайтқыштар деп атайды. Өсімдіктердің құрамына 60-тай химиялық элементтер кіреді. Өсімдіктер өсіп өну үшін біріншіден көміртек, оттек, сутек керек. Бұлар өсімдіктің негізін кұрайды.
Одан кейін N2, Р, К, Mg, S, Са, Ғе.
Слайд 4

Микро- және макроэлементтер

Микро- және макроэлементтер

Слайд 5

Өсімдіктердің қорек алатын негізгі көзі ауа және топырақ. Көміртекті өсімдіктер организміне

Өсімдіктердің қорек алатын негізгі көзі ауа және топырақ. Көміртекті өсімдіктер организміне

фотосинтез процесінің нәтижесінде ауа құрамындағы көміртек (IV) оксидінен алады. Аздаған мөлшері топырақ құрамынан тамыр арқылы тарайды. Сутек су құрамынан бөлінеді. Қалғандардың барлығын өсімдіктер топырақ құрамындағы еріген минералды тұздардан алады. Тыңайтқыш ретінде өсімдікке берілетін үш элементтің орыны ерекше: фосфор, азот, калий.
Слайд 6

Слайд 7

Тыңайтқыштардың жіктелуі. Тыңайтқыштар пайда болу тегіне байланысты, агрохимиялық жағдайына, физиологиялық әсеріне,

Тыңайтқыштардың жіктелуі. Тыңайтқыштар пайда болу тегіне байланысты, агрохимиялық жағдайына, физиологиялық әсеріне,

қоректену элементтеріне, қоректік заттардың концентрациясына тәуелді жіктеледі.
Шығу тегі бойынша: минералдық, органикалық, органо-минералдық, бактериалдық тыңайтқыштар болып төртке бөлінеді. Минералдық тыңайтқышқа: табиғи және өндірістерде өндірілетін минералдық тұздар жатады. Құрамында өсімдікке керекті элементі бар табиғи және жасанды органикалық тыңайтқыштар да жиі қолданыс тапқан. Мысалы, карбамид, көң, қи, тезек.
Органоминералдық тыңайтқыштар - органикалық және минералдық тыңайтқыштардың қоспасы. Мысалы, шымтезек.
Бактериалдық тыңыйтқыштар - топыраққа сіңімді қоректік элементтердің түрін түзетін бактериялар.
Слайд 8

Агрохимиялық жағдайына байланысты минералдық тыңайтқыштар: тікелей (құрамында өсімдікті қоректендіретін элементтер болатын

Агрохимиялық жағдайына байланысты минералдық тыңайтқыштар: тікелей (құрамында өсімдікті қоректендіретін элементтер болатын

тыңайтқыштар), жанама (топырақпен араласқанда оның физикалық, химиялық және биологиялық қасиеттерін жақсартатын тыңайтқыштар) болып екіге бөлінеді.
Мысалы, топырақты әк немесе доломитпен өңдегенде (СаСО3, MgCО3) қышқылдығы төмендейді, ал гипс (CaSО4 . 2H2О) - cop топырақтың қасиетін жақсартады.
Слайд 9

Физиологиялық әсеріне байланысты - қышқылдық, сілтілік, нейтралды болып үшке бөлінеді. Мысалы,

Физиологиялық әсеріне байланысты - қышқылдық, сілтілік, нейтралды болып үшке бөлінеді. Мысалы,

(NH4)2SО4, KCl топырақта-қышқылдық, NaNО3, Ca(NО3)2 -сілтілік, KNО3, NH4NО3-нейтралдық қасиетімен әсер етеді. Бірінші топтағы тұздар өсімдікке аниондармен, екінші топта катиондармен, ал үшінші топта катиондармен және аниондар әсер етеді.
Қоректендіргіш элементтерге байланысты - азот, фосфор, калий тыңайтқыштары болады. Егер тыңайтқыш құрамында қоректік зат түрінде тек бір ғана элемент болса – біртектес, ал әртүрлі элементтер болса - әртектес немесе комплексті тыңайтқыштар деп атайды.
Қоректік заттардың концентрациясына байланысты микро- және концентрлі тыңайтқыштар (30% -N2, Р2О5, K2O қосындысы) болады.
Слайд 10

Азот фосфор калий тыңайтқышы

Азот фосфор калий тыңайтқышы

Слайд 11

Фосфор тыңайтқыштары Фосфор тыңайтқышын өндіруге шикізат ретінде табиғи фосфаттар - апатит

Фосфор тыңайтқыштары
Фосфор тыңайтқышын өндіруге шикізат ретінде табиғи фосфаттар - апатит және

фосфориттерді қолданады. Eкeyінде де фосфор - кальций фосфаты Са3(РО4)2 түрінде болады. Бұл ерімейтін тұз, демек бұл түрінде тыңайтқыш бола алмайды. Сондықтан әртүрлі технологиялық әдістермен өңдеу керек.
Химиялық өндірістердің шикізаты тақырыбында апатит нефелин жынысын комплексті түрде пайдалану сызба- нұсқасы қарастырылған (1-сурет). Сонда фторапатиттен гипс, фосфор қышқылын және тұздарын, фосфор тыңайтқышын алатыны көрсетілген, ал нефелиннен (Na2О, K2О,.SiO2 .Al2O3) - сода, поташ цемент, алюминий сирек элементтер алынады.
Слайд 12

Слайд 13

Байыту арқылы алынған апатит концентратында 39-40% дейін Р2O5 болады және оны

Байыту арқылы алынған апатит концентратында 39-40% дейін Р2O5 болады және оны

әрі қарай тыңайтқышқа өңдейді. Фосфориттерді негізінен Р2O5 көбейтіп, қоспаларды шығарып тастау үшін байытады. Фосфориттің ең бай кені Оңтүстік Қазақстанда (Қаратау) және Ақтөбеде орналасқан. Фосфор қышқылды тұздардың ерігіштіктері олардың қышқылдығы артқан сайын көбейеді. Орта тұз Са3(РO4)2 тек минералдық қышқылдарда ғана ериді, СаНРО4 топырақтың құрамындағы қышқылдарда ериді, ал қышқылды тұз Са(Н2РО4)2 суда ериді. Сондықтан фосфор тыңайтқышы өндірістерде фосфордың негізгі тұзы монокальций фосфаты түрінде Са(Н2РО4)2 алады.
Слайд 14

Суперфосфатты өндіру. Фосфор өсімдіктің дәніне жиналады, басқалары сабағы, тамыры, жапыраққа жиналады.

Суперфосфатты өндіру. Фосфор өсімдіктің дәніне жиналады, басқалары сабағы, тамыры, жапыраққа жиналады.

Фосфор тыңайтқыштары егін өнімін арттырумен қатар түсімнің сапасын жақсартады (қызылшада - қантты, картопта қрахмалын арттырады).
Суперфосфат - фосфор тыңайтқыштарының ішіндегі ең көп тараған және көп өндірілетін суда ерігіш түрі. Негізінде кальций монофосфаты мен кальций сульфатынан кұралған, ұнтақ (немесе гранула түрінде) қоңыр түсті зат, құрамында темір және алюминий фосфаттары, кремнезем және фосфор қышқылы да болады. Суперфосфатта өсімдікке сіңімді Р2O5 мөлшері - 20%. Суперфосфатты өндіру табиғи фосфаттарды күкірт қышқылымен өндеуге негізделген.
Слайд 15

Слайд 16

Фторапатитпен күкірт қышқылының реакцияласу процесі көп фазалы гетерогенді, диффузия аймағында жүретін

Фторапатитпен күкірт қышқылының реакцияласу процесі көп фазалы гетерогенді, диффузия аймағында жүретін

процесс. Бұл процесс екі сатыда жүреді: бірінші сатыда фосфат бөлшектерінің бетінде ыдырау нәтижесінде алмасу реакциясы:
Ca5F(PO4)3+5H2SO4+2,5H2O=5(CaSO4 . 0,5H2O)+3H2PO4+HF+ Q (1)
фосфорит
Бұл реакция күкірт қышқылы толық жұмсалғанша "пicy" камерасында 30-40 минутта аяқталады. Суперфосфат массасы түзіліп тұнбаға түседі де, нашар еритін кальций суперфосфатының кристалына айналады бірінші сатыны "пicy" сатысы деп атайды.
Слайд 17

Екінші сатыда фосфор қышқылы ыдырамаған бөлшектер- дің ішкі қабатына диффузияланып реакцияға

Екінші сатыда фосфор қышқылы ыдырамаған бөлшектер- дің ішкі қабатына диффузияланып реакцияға

түседі:
Са5Ғ(РО4) 3+7Н3РО4+5Н2О=5Са(Н2РО4)2. Н2О+HF+Q (2)
суперфосфат
Технологиялық процесс екінші сатыда (өте баяу жүреді) 6-25 тәулікке созылады. Екінші сатыны — суперфосфаттың жетілуі деп атайды.
Жетілу процесінің жылдамдығына температура және күкірт қышқылының концентрациясы әсер етеді. Реакция жылдамдығы күкірт қышқылының концентрациясы артқан сайын және температура жоғарылаған сайын артады.
Слайд 18

Өндірісте күкірт қышқылының оптималды концентрациясы 62-69% аралығында болады. Үздіксіз жасайтын өндірісте

Өндірісте күкірт қышқылының оптималды концентрациясы 62-69% аралығында болады. Үздіксіз жасайтын өндірісте

күкірт қышқылының концентрациясы 68-69,5%. Бұл концентрация камерадағы температура 110° С шамасында болады.
Температураның өсуі (1) және (2) экзотермиялық реакциялар нәтижесінде болады. Осы оптималды жағдайларда кальций сульфатының бөлшектері кеуекті, борпылдақ болғандықтан фосфор қышқылының шикізат бөлшектерінің арасында диффузиялануы жылдамдайды.
Технологиялық процестің ең баяу сатысы-жетілу, яғни екінші саты. Жетілу сатысын жылдамдату үшін суперфосфат массасын салқындатып, құрамындағы суды буландырын, монокальций фосфатының кристалдануын жылдамдатады, яғни ерітіндідегі фосфор қышқылының концентрациясын арттырады.
Р2О5 мөлшері - 19-20%.
Слайд 19

Қос суперфосфатты өндіру. Концентрленген фосфор тыңайтқыштарын өндіру үшін фосфориттерді концентрлі фосфор

Қос суперфосфатты өндіру. Концентрленген фосфор тыңайтқыштарын өндіру үшін фосфориттерді концентрлі фосфор

қышқылымен өңдейді.
Қос суперфосфат өндіруге 70% фосфор қышқылымен фосфоритті ыдыратады.
Са5Ғ(РО4)3 +7Н3РО4+5Н2О=5[Са(Н2РO4)2 . Н2O]+НҒ+Q
Өндірілген суперфосфат құрамында 40-50% Р2О5 болады, яғни жоғары сапалы тыңайтқыш.
Слайд 20

Термофосфат. Фосфатты сілтілік металдардың тұздарымен, 1100-1200о С температурада қыздырса, құрамында CaNaPO4


Термофосфат. Фосфатты сілтілік металдардың тұздарымен, 1100-1200о С температурада қыздырса, құрамында

CaNaPO4 немесе басқа сол сияқты тұз түзіледі. Осы түзілген заттар термофосфат деп аталады. Термофосфат қасиеттері және өсімдікке сіңімділігі жағынан суперфосфаттан кем емес. Термофосфатты алғаш академик А.Б.Бектұров бастаған бір топ ғалымдардың еңбегінің нәтижесінде алды.
2Са3(РО4)2 +SiО2+2Na2SО3=4NаCaРO4 +Са2SiО4+2CO2
 Термофосфат құрамында 20-35% P2О5 болады, оны көбінесе
қышқыл топыраққа қолданады.
Слайд 21

фосфорит шикізатынан тыңайтқыш өндіру технологиялық процесі «Қазфосфат»

фосфорит шикізатынан тыңайтқыш өндіру технологиялық процесі

«Қазфосфат»

Слайд 22

Слайд 23

Азот тыңайтқыштары. Азот тыңайтқыштарының ішінде қазіргі кезде көп таралған карбамид (мочевина)

Азот тыңайтқыштары. Азот тыңайтқыштарының ішінде қазіргі кезде көп таралған карбамид (мочевина)

- оңай еритін, түссіз кристалды зат, өте құнды тыңыйтқыш, кұрамында өсімдікке жеңіл сіңірілетін 46% азот бар. Аммиак селитрасына қарағанда карбамидтің көптеген физикалық қасиеттері әлдеқайда жақсы. Агрохимиялык сапасы барлық қатты азот тыңайтқыштарынан басым, топырақ құрамында ұзақ уақыт сақталады. Өсімдіктерге тамыры және жапырақтары арқылы сіңеді. Өзіндік құны төмен.
Слайд 24

Карбамид өндіруге шикізат ретінде аммиак және көміртек диоксидін қолданады. Карбамид синтезі

Карбамид өндіруге шикізат ретінде аммиак және көміртек диоксидін қолданады. Карбамид синтезі

екі сатыдан тұрады.
Бірінші сатыда карбамид қышқылының аммоний тұзы (карбамат) түзіледі:
2NH3+CО2 →NH2COONH4+159 кДж (1)
Әрі карай карбамат дегидратацияланып карбамид түзеді.
NH2COONH4 → (NH2)2CO+H2О-285 кДж (2)
Карбамид синтезі гетерогенді (Г-С) системадағы процесс, кинетикалық аймақта жүреді. (1) -ші реакция оптималды жағдайда толық және жылдам жүреді. (2) - ші реакция баяу, толық жүрмейді, тек сұйық фазада ғана жылдамдайды.
Слайд 25

Карбамид шығымын арттыру үшін температурамен қатар қысымды жоғарылатып аммиактың мөлшерін стехиометриялық

Карбамид шығымын арттыру үшін температурамен қатар қысымды жоғарылатып аммиактың мөлшерін стехиометриялық

шамадан артық алу керек. Өндірісте карбамидті синтездеуге 180-200°С, қысым 18-20МПа және аммиак 100% артық алынады.
Карбамид шығымы 60-70%. Өндірістің экономикалық көрсеткішін көтеру үшін реакцияласпаған аммиак және көміртек диоксиді басқа өнімдер өндіруге жұмсалады немесе қайтадан процеске жіберіледі.
Слайд 26

Калий тыңайтқышы. Калий тыңайтқышын өндіруге шикізат ретінде табиғи калий тұздарын және

Калий тыңайтқышы. Калий тыңайтқышын өндіруге шикізат ретінде табиғи калий тұздарын және

өсімдіктердің күлін қолданады.
Негізгі шикізат ретінде минерал сильвинит (mKCl+nNaCl) құрамында 14-18% К2O болады және каолинит (КCl . MgCl . 6Н2О) қолданылады. Сильвинит құрамында 23-30% КCl, 65-70%NaCl болады. Осыдан КCl-ды бөліп алып тыңайтқыш peтінде қолданады.
Сильвиниттен калий хлоридін екі әдіспен алады: галургия
немесе бөлек кристаллизациялау әдісі. Бұл әдіс КCl -мен NaCl- дың температураға байланысты әр түрлі ерігіштігіне негізделген.
0-ден 100°С-қа дейін NaCl-дың ерігіштігі өзгермейді, ал KCl-дың ерігіштігі температура өскен сайын артады. 26°С -та КCl мен NaCl ерігіштігі бірдей болады. Егер 100°С-та ерітсе КCl, NaCl-дан екі еседей көп болады. Салқындатса, тек КCl кристалданады.
Слайд 27

Флотация әдісі. Бұл әдіс минералдар сильвинит КCl және галит NaCl -

Флотация әдісі. Бұл әдіс минералдар сильвинит КCl және галит
NaCl -

дың судағы жұғу- жұқпау қасиеттеріне негізделген.
Флотация қалыпты температурада минералдардың қанықан ертіндісінде жүреді.
Слайд 28

АҚТӨБЕ ХИМИЯ КОМБИНАТЫ

АҚТӨБЕ ХИМИЯ
КОМБИНАТЫ