Содержание
- 2. Словазлучэнне Словазлучэнне – гэта сінтаксічная адзінка, якая складаецца з двух ці больш самастойных слоў, аб’яднаных сэнсава
- 3. дзеяслоўныя – з галоўным словам дзеясловам: пісаць пісьмо, спяшацца на поезд, глядзець спектакль іменныя: – з
- 4. азначальныя сінтаксічныя адносіны маюць словазлучэнні з назоўнікаў і залежных прыметнікаў з граматычным значэннем прадмета і яго
- 5. Словазлучэнні Складаныя Простыя Словазлучэнні складаюцца з двух самастойных слоў Словазлучэнні , якія складаюцца з большай колькасці
- 6. Сувязь слоў у словазлучэнні У словазлучэнні словы звязваюцца трыма відамі сувязі: дапасаваннем, кіраваннем і прымыканнем Дапасаванне
- 7. Асаблівасці дапасавання і кіравання ў беларускай мове Дзеясловы дзякаваць (падзякаваць, аддзякаваць, аддзячыць), выбачаць, прабачаць, дараваць, кіруючы
- 8. Асаблівасці дапасавання і кіравання ў беларускай мове У дзеяслоўных і назоўнікавых словазлучэннях з прыназоўнікам па ўжываюцца
- 9. Парадак слоў у словазлучэнні Парадак слоў не толькі ўплывае на характар сінтаксічных адносін у словазлучэннях, але
- 11. Скачать презентацию
Словазлучэнне
Словазлучэнне – гэта сінтаксічная адзінка,
якая складаецца з двух ці больш
Словазлучэнне
Словазлучэнне – гэта сінтаксічная адзінка,
якая складаецца з двух ці больш
аб’яднаных сэнсава і граматычна.
Канкрэтную функцыю і значэнне словазлучэнні набываюць у сказе:
вясёлы хлопчык, сонечны дзень, мастацкая школа, шчаслівыя імгненні
Не з’яўляецца словазлучэннем спалучэнне дзейніка і выказніка,
бо яно выражае закончаную думку і з’яўляецца граматычнай асновай
простага сказа з двума галоўнымі членамі.
Сказы (за выключэннем назыўных і неразвітых двухсастаўных)
можна падзяліць на асобныя сінтаксічныя часткі – словазлучэнні,
кампаненты якіх звязаны падпарадкавальнай сувяззю.
дзеяслоўныя – з галоўным словам дзеясловам:
пісаць пісьмо, спяшацца на поезд, глядзець
дзеяслоўныя – з галоўным словам дзеясловам:
пісаць пісьмо, спяшацца на поезд, глядзець
іменныя:
– з галоўным словам назоўнікам:
прыгожая песня, сустрэча сяброў
– з галоўным словам прыметнікам:
шчаслівы без меры, мокры ад дажджу
– з галоўным словам займеннікам:
хтосьці з нас, кожны з вучняў
– з галоўным словам лічэбнікам:
пяць метраў, пятнадцаць шарыкаў
прыслоўныя – з галоўным словам прыслоўем:
нізка над зямлёй, нечаканы для ўсіх
У адпаведнасці з марфалагічным выражэннем галоўнага слова словазлучэнні падзяляюцца на:
азначальныя сінтаксічныя адносіны
маюць словазлучэнні з назоўнікаў і залежных прыметнікаў
з
азначальныя сінтаксічныя адносіны
маюць словазлучэнні з назоўнікаў і залежных прыметнікаў
з
памяць (якая?) добрая; трава (якая?) зялёная
аб’ектныя сінтаксічныя адносіны
паміж галоўным і залежным словамі
маюць словазлучэнні з граматычным значэннем дзеяння і прадмета, на які яно пераходзіць:
рашаць (што?) задачу; пісаць (што?) пісьмо
акалічнасныя сінтаксічныя адносіны
паміж галоўным і залежным словамі
маюць словазлучэнні з граматычным значэннем дзеяння і яго прыметы:
прывітаць (як? якім чынам?) па-сяброўску
Сінтаксічныя адносіны паміж словамі ў словазлучэнні складаюцца на аснове граматычных значэнняў слоў:
Граматычным значэннем словазлучэння
з’яўляецца агульнае значэнне словазлучэнняў
аднолькавай будовы
Словазлучэнні
Складаныя
Простыя
Словазлучэнні складаюцца
з двух самастойных слоў
Словазлучэнні , якія складаюцца з большай
Словазлучэнні
Складаныя
Простыя
Словазлучэнні складаюцца
з двух самастойных слоў
Словазлучэнні , якія складаюцца з большай
Фразеалагізмы
бачыцца гады ў рады
складаныя граматычныя формы
буду чытаць кнігу
формы ступеняў параўнання
самы высокі дом
складаныя колькасныя лічэбнікі
сорак пяць кіламетраў
Словазлучэнні уключаюць тры і больш самастойныя словы
дзяўчынка з блакітнымі вачыма
Складаныя словазлучэнні ўзнікаюць:
шляхам развіцця простага словазлучэння асобным словам:
аўтобусны парк – слуцкі аўтобусны парк
шляхам развіцця асноўнага слова простым словазлучэннем:
хлопчык выключных здольнасцей
шляхам развіцця асноўнай часткі, якая з’яўляецца простым словазлучэннем, залежнай часткай – таксама простым словазлучэннем
нацыянальны герой – нацыянальны герой беларускага народа
Сувязь слоў у словазлучэнні
У словазлучэнні словы звязваюцца трыма відамі сувязі:
дапасаваннем, кіраваннем
Сувязь слоў у словазлучэнні
У словазлучэнні словы звязваюцца трыма відамі сувязі:
дапасаваннем, кіраваннем
Дапасаванне –
від падпарадкавальнай сувязі, пры якім залежнае слова набывае тыя ж граматычныя формы, што і галоўнае:
свежая трава, скошаная трава, першая трава
(залежныя словы свежая, скошаная, першая маюць тыя самыя формы (адз. л., ж.р., Н. скл.), што і галоўнае трава)
Кіраванне –
від сувязі, пры якім залежнае слова становіцца ва ўскосным склоне, якога патрабуе галоўнае.
Кіраванне бывае беспрыназоўнікавым
(паважаць старэйшых)
і прыназоўнікавым
(сустрэцца з сябрам).
Пры змяненні галоўнага слова залежнае
не змяняецца
(помніць пра Хатынь, помні пра Хатынь, помню пра Хатынь)
Прымыканне –
від сувязі, пры якім нязменнае залежнае слова далучаецца да галоўнага па сэнсе.
Прымыкаюць прыслоўі, неазначальная форма дзеяслова, дзеепрыслоўі:
вывучыць дасканала,
жаданне сустрэцца,
чытаць седзячы
Асаблівасці дапасавання і кіравання ў беларускай мове
Дзеясловы дзякаваць (падзякаваць, аддзякаваць, аддзячыць),
Асаблівасці дапасавання і кіравання ў беларускай мове
Дзеясловы дзякаваць (падзякаваць, аддзякаваць, аддзячыць),
кіруючы назоўнікамі (займеннікамі), патрабуюць давальнага склону:
дзякаваць бацьку (сястры, бабулі, дзядулю), выбачаць сябру (мне, яму, ёй)
Пры дзеясловах жартаваць, насміхацца, смяяцца, рагатаць, дзівіцца, кпіць, здзеквацца
ўжываюцца назоўнікі роднага склону з прыназоўнікам з:
насміхацца з малога, здзекавацца з чалавека
Дзеясловы руху ісці, бегчы, ехаць, ляцець і інш. пры абазначэнні мэты дзеяння ўтвараюць словазлучэнні з вінавальным склонам назоўніка ці займенніка з прыназоўнікам па:
схадзіць па хлеб, ісці па яе
калі пасля такіх дзеясловаў ужываюцца словы ягады, грыбы (або іх канкрэтныя назвы), рыба, шчаўе, дровы, буракі, кмен і інш., то назоўнікі ўжываюцца ў форме вінавальнага склону з прыназоўнікам у:
пайшлі ў маліны, паехалі ў дровы, выбраліся ў млын
Пры дзеясловах хварэць, захварэць, перахварэць і прыметніку хворы назоўнікі ўжываюцца ў вінавальным склоне з прыназоўнікам на:
хворы на ангіну, перахварэць на грып
У беларускай мове лічэбнікі два (дзве), абодва (абедзве), тры, чатыры дапасуюцца да назоўнікаў,
якія маюць форму множнага ліку:
два сталы, абодва браты, тры яблыкі
Асаблівасці дапасавання і кіравання ў беларускай мове
У дзеяслоўных і назоўнікавых словазлучэннях
Асаблівасці дапасавання і кіравання ў беларускай мове
У дзеяслоўных і назоўнікавых словазлучэннях
ўжываюцца назоўнікі і займеннікі ў месным склоне:
ездзілі па гарадах і вёсках, сумавалі па блізкіх, па старадаўнім звычаі, вучыўся па кнігах,
размаўляць па тэлефоне
У параўнальных словазлучэннях залежнае слова ўжываецца ў вінавальным склоне з праназоўнікам за:
старэйша за брата, зрабіў лепш за суседа
Прыназоўнік праз ужываецца для выражэння:
– прычынных адносін:
спазніўся праз дождж, спазненне праз дождж
– аб’ектных адносін пасля дзеясловаў са значэннем пранікаць, прабівацца:
прамень праз шчыліну, прабіцца праз гушчар
– у спалучэннях
праз зубы, праз слёзы, праз сон
У спецыфічных словазлучэннях:
дом на тры паверхі, падобны да брата, загадчык бібліятэкі, пазычыла нажа, дасылаць на адрас, больш за тры кіламетры, за тры крокі ад мяне, яма на сілас, бачыў на свае вочы, прыйшоў а пятай гадзіне
Дзеясловы ажаніць, ажаніцца патрабуюць творнага склону з прыназоўнікам з:
ажаніцца з Таццянай, ажанілі з нялюбай
Парадак слоў у словазлучэнні
Парадак слоў не толькі ўплывае на характар сінтаксічных
Парадак слоў у словазлучэнні
Парадак слоў не толькі ўплывае на характар сінтаксічных
у словазлучэннях, але і ў пэўнай меры абумоўлівае іх значэнне:
словазлучэнне дзесяць метраў абазначае дакладную меру
словазлучэнне метраў дзесяць абазначае прыблізную меру
Стаяць перад галоўным словам
дапасаваныя словы (залежныя):
добры настрой
выдатныя поспехі
Стаяць пасля галоўнага слова
залежныя словы пры кіраванні
прачытаць верш
зарад бадзёрасці
Залежныя прымыкальныя словы
могуць стаяць як перад галоўным словам (звычайна гэта якасныя прыслоўі на -а, -о), так і пасля галоўнага слова (іншыя прыслоўі), дзеепрыслоўі, неазначальная форма дзеяслова:
надта прыгожа, ісці пешшу,
чытаць седзячы, вучыцца шыць